Eπιμέλεια στήλης

Κωνσταντίνος Καποδίστριας

Ειδ. Παιδίατρος

Είναι γνωστό ότι νοσήματα όπως η παχυσαρκία, το έμφραγμα, τα αγγειακά επεισόδια και ο σακχαρώδης διαβήτης που εμφανίζονται στις μεγαλύτερες ηλικίες, έχουν άμεση σχέση με τη διατροφή στα πρώτα χρόνια της ζωής.

Τα αποτελέσματα αυτά συμφωνούν απόλυτα με τις αναλύσεις του ενήλικου πληθυσμού, σε περίπου 16.000 άτομα, που έγιναν από το Εργαστήριο Υγιεινής και Επιδημιολογίας της Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών αφού και σ΄ αυτή τη μελέτη το ποσοστό των παχύσαρκων νέων ενηλίκων είναι σημαντικότατο.

Τα αίτια της παιδικής και νεανικής παχυσαρκίας στην Ελλάδα είναι διάφορα αλλά κατά το μεγαλύτερο ποσοστό τους είναι δυνατόν να προληφθούν και να αντιμετωπισθούν. Γενετική προδιάθεση, μητέρες παχύσαρκες στην εγκυμοσύνη, υπερβολική σίτιση στη βρεφική ηλικία, υψηλής θερμιδικής αξίας αλλά κακής ποιότητας τροφές, ακατάστατοι χρόνοι γευμάτων, παντελής έλλειψη τακτικής άσκησης, στρες, όλα συνδράμουν στο τελικό αποτέλεσμα που είναι η παχυσαρκία.

Οι περίοδοι διατροφής διακρίνονται σε εκείνη που το μωρό τρέφεται αποκλειστικά με γάλα, στη μεταβατική περίοδο όπου προστίθενται οι στερεές τροφές και στην περίοδο προσαρμογής όπου το παιδί αλλάζει τη βρεφική διατροφή και σταδιακά υιοθετεί τη διατροφή μεγαλύτερου παιδιού. Ακολουθεί η διατροφή της προσχολικής και σχολικής ηλικίας και τέλος η διατροφή του εφήβου. Αυτές οι περίοδοι έχουν άμεση σχέση με την ωρίμανση του κεντρικού νευρικού συστήματος, τη διαβατότητα του εντερικού βλεννογόνου, την επάρκεια των ενζύμων και την επαρκή νεφρική λειτουργία.

Στην πρώτη περίοδο (0-6 μηνών), το μωρό τρέφεται αποκλειστικά με γάλα. Προτιμάται το μητρικό γάλα που αποτελεί μια πλήρης τροφή (περιέχει σε ιδανικές αναλογίες, βιταμίνες, σίδηρο, διάφορα λιπαρά, υδατάνθρακες και πρωτεϊνες) και αν υπάρχει λόγος να ληφθεί ξένο γάλα, το αγελαδινό.

Ο θηλασμός είναι η φυσική επαφή της μητέρας με το παιδί. Επιπλέον. τα θρεπτικά συστατικά του μητρικού γάλακτος συμβάλλουν τόσο στη φυσιολογική ανάπτυξη και αύξηση, καθώς τα βρέφη που θηλάζουν σπάνια γίνονται παχύσαρκα, όσο και στη μείωση της συχνότητας διαφόρων νοσημάτων, παρέχοντας μακροπρόθεσμη προστασία.

Όσον αφορά στην ποσότητα του γάλατος, η οποία δεν είναι ελεγχόμενη µε τον θηλασμό. αυτό που πρέπει να µας καθησυχάζει είναι το μωρό που είναι ήρεμο, δεν κλαίει και κοιμάται καλά. Δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι το σημαντικότερο είναι η μητέρα να θηλάζει σωστά.

Εάν για οποιονδήποτε λόγο δεν μπορεί να χορηγηθεί μητρικό γάλα. τότε πρέπει να αντικατασταθεί µε αγελαδινό γάλα σε μορφή σκόνης, δηλαδή τροποποιημένο γάλα, πρώτης και δεύτερης βρεφικής ηλικίας (0-6 και 6-Ι2 μηνών).

Στόχος των εταιρειών που παράγουν το ξένο γάλα αποτελεί η μεγαλύτερη δυνατή ομοιότητά του με το μητρικό. Αφαιρείται το ζωικό λίπος, προστίθεται φυτικό λίπος και εμπλουτίζεται µε αμινοξέα,, βιταμίνες, νουκλεοτίδια και ω-3 λιπαρά οξέα. Παρ' όλα αυτά η βιολογική του αξία είναι μοναδική. Το ξένο γάλα μπορεί να δοθεί είτε αντικαθιστώντας ένα ή δύο γεύματα είτε σαν συμπλήρωμα στο θηλασμό.

Στη μεταβατική περίοδο (ηλικία 6-12 μηνών) μπορεί να χορηγηθεί το λεγόμενο γάλα δεύτερης βρεφικής ηλικίας που είναι και αυτό τροποποιημένο.

Οι στερεές τροφές προστίθενται στη διατροφή περίπου τον 6ο μήνα ή λίγο νωρίτερα, ποτέ όμως πριν τον 5ο μήνα. Έτσι τον έκτο περίπου μήνα, εισάγονται στη διατροφή τα φρούτα και η κρέμα ριζάλευρου ενώ το κρέας, τα πουλερικά, η χορτόσουπα και τα δημητριακά εισάγονται τον έβδομο μήνα. Τον όγδοο μήνα προστίθενται τα ζυμαρικά, τα τυροκομικά προϊόντα, το γιαούρτι και το αβγό (κρόκος-διότι το λεύκωμα χορηγείται στο τέλος του 1ου χρόνου). Τα πορτοκάλια, επειδή μπορεί να προκαλέσουν αλλεργίες εισάγονται τελευταία και όχι στον 6ο μήνα μαζί µε τα υπόλοιπα φρούτα. Οι στερεές τροφές πρέπει να είναι πολτοποιημένες. Ενώ κάθε καινούργια τροφή πρέπει να χορηγείται µε διαφορά τουλάχιστον μιας εβδομάδας από την προηγούμενη ώστε να συνηθίζεται ευκολότερα από το μωρό και να µας επιτρέπει να διακρίνουμε εάν του δημιουργεί κάποιο πρόβλημα.

Επειδή εισάγονται στερεές τροφές μετά το πρώτο εξάμηνο, πλούσιες σε λεύκωμα όπως το κρέας και το αβγό, πρέπει απαραίτητα να χορηγείται και νερό, ενώ αποφεύγεται το αλάτι και η ζάχαρη.

Κατά την περίοδο προσαρμογής. δεν υπάρχουν ιδιαίτερες διαφορές. Το παιδί της προσχολικής και σχολικής ηλικίας προσαρμόζεται σταδιακά στο διαιτολόγιο της οικογένειας. Αυτή την περίοδο όμως η διατροφή του εκτός σπιτιού πρέπει να ελέγχεται περισσότερο, καθώς ξεκινά η φοίτηση του στον παιδικό σταθμό και αργότερα στο σχολείο.

Το διαιτολόγιο πρέπει να βασίζεται στον αριθμό των γευμάτων που πρέπει να λαμβάνει το παιδί, στο είδος και τη συχνότητα των τροφίμων (σύμφωνο µε τη διατροφική πυραμίδα), στον αριθμό των γευμάτων που λαμβάνονται εκτός σπιτιού και στη χαμηλή κατανάλωση λίπους. Μέχρι την ηλικία των 2 ετών το γάλα που δίνεται στα παιδιά πρέπει να είναι πλήρες, ενώ στα παιδιά προσχολικής και σχολικής ηλικίας - αν υπάρχει κάποιο πρόβλημα - μπορεί να χορηγείται γάλα µε λιγότερα λιπαρά.

Η ημερήσια ποσότητα πρόσληψης γαλακτοκομικών προϊόντων μπορεί να ανέρχεται σε 2-3 μερίδες (γάλα 250 ml κάθε μερίδα. 50 γρ. τυρί ή ένα γιαούρτι 175 γρ.).

Το κρέας μπορεί να είναι σε 2-4 μερίδες (κρέας, ψάρι, πουλερικά ή ένα αβγό). Από αυτά μπορούμε να καταναλώσουμε δύο μερίδες, δηλαδή 50γρ κρέας και ένα αβγό ή 50 γρ κρέας και φασόλια.

Η κατανάλωση φρούτων είναι μεγαλύτερη. Μπορεί να περιλαμβάνει 2-4 μερίδες [φρούτα, μισή κούπα τριμμένα φρούτα ή κομπόστα και 3/4 χυμός).

Τα λαχανικά μπορούν να ανέλθουν σε 3-5 μερίδες ενώ η κατανάλωση δημητριακών μπορεί να είναι 6-11 μερίδες την ημέρα. Τονίζεται ότι η ζάχαρη και το αλάτι πρέπει να αποφεύγονται.

Είναι πολύ σημαντικό να δίδονται από τους παιδιάτρους σωστές διαιτητικές οδηγίες στους γονείς, βασιζόμενες στη γνωστή διατροφική πυραμίδα.

Η διατροφική πυραμίδα είναι ένας πρακτικός και ιδιαίτερα χρήσιμος οδηγός διατροφής, που παρουσιάζει την ποικιλία των τροφών κάθε μιας από τις πέντε ομάδες (δημητριακά, φρούτα, λαχανικά, γαλακτοκομικά προϊόντα με χαμηλά λιπαρά, άπαχο κρέας, πουλερικά και ψάρια) και τον αριθμό των μερίδων που χρειάζεται το παιδί.

Η ποσότητα που χρειάζονται τα μικρά παιδιά ηλικίας 2 ετών και άνω από κάθε ομάδα τροφών, αντιστοιχεί συνήθως στον ελάχιστο αριθμό μερίδων που αναφέρονται στη διατροφική πυραμίδα.

Η ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΗ ΠΥΡΑΜΙΔΑ ΓΙΑ ΜΙΚΡΑ ΠΑΙΔΙΑ

Ημερήσιος οδηγός για παιδιά ηλικίας 2-6 ετών

Πόσο σημαντικό είναι το γάλα; Αποτελεί την τροφή με τη μεγαλύτερη βιολογική σημασία για τον άνθρωπο, από την πρώτη στιγμή της γέννησής του. Τα παιδιά ηλικίας 4-8 ετών συνιστάται να λαμβάνουν 800 mg ασβεστίου ημερησίως, δηλαδή 2 μερίδες γαλακτοκομικών. Στις ηλικίες 9-18 ετών, η ποσότητα αυξάνεται, φτάνοντας σε 1300 mg ημερησίως, δηλαδή 3 μερίδες γαλακτοκομικών. Στις ηλικίες μικρότερες των 3 ετών, η συνιστώμενη ημερήσια ποσότητα ασβεστίου είναι 500 mg.

Γάλα ή γιαούρτι; Το γιαούρτι είναι μια θρεπτική τροφή πλούσια σε ασβέστιο, πρωτεϊνες, φωσφόρο και βιταμίνες. Υπερτερεί έναντι του γάλατος ως προς την περιεκτικότητα του σε ασβέστιο και πρωτεϊνες. Επιπλέον λόγω του γαλακτικού οξέως που περιέχει, προσφέρει αντισηπτικές ιδιότητες στο πεπτικό σύστημα.

ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ

-Το πρωινό είναι ίσως το σημαντικότερο γεύμα και δεν πρέπει να το παραλείπεται στα παιδιά σας.

-Η διατροφή των παιδιών πρέπει να περιλαμβάνει 3 κύρια και 2-3 «μικρά» γεύματα την ημέρα. Τα «μικρά» γεύματα πρέπει να προγραμματίζονται τουλάχιστον 2 ώρες πριν το κύριο γεύμα και κοντά στις καθημερινές δραστηριότητες του παιδιού.

-Να γνωρίζετε ότι μια παιδική μερίδα αντιστοιχεί στο 1/3 ή στο 1/4 της μερίδας ενός ενήλικα.

-Η διατροφή των παιδιών πρέπει να περιλαμβάνει μια μεγάλη ποικιλία τροφών καθημερινά.

-Μην εκδηλώνεται τις δικές σας προτιμήσεις ή απέχθειες για κάποια είδη τροφών. Το παιδί σας πιθανά να σας μιμηθεί.

-Ενθαρρύνεται την καθημερινή σωματική άσκηση.